Jan Chrzan

Malarstwo to taka wspaniała rzecz, że ciagle go szukasz i ciagle go nie możesz opanować! I znowu, i ciagle trzeba malować...

Biografia

Jan Chrzan - portret

Jan Chrzan urodził się 25 maja 1905 r. w Piasecznie, zmarł 21 kwietnia 1993 r. w Warszawie. W 1925 r. trafił do prywatnej Szkoły Rysunku i Malarstwa Konrada Krzyżanowskiego przy ul. Poznańskiej. W 1930 r. rozpoczął studia w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (w 1932 roku podniesionej do rangi Akademii) – początkowo w pracowni prof. Mieczysława Kotarbińskiego, następnie u prof. Tadeusza Pruszkowskiego. Należał do wyróżniających się studentów. Był wielokrotnie nagradzany. Otrzymał m.in.: nagrodę honorową za rysunek i malarstwo (19.XII. 1930), nagrodę pieniężną (27.III.1931), odznaczenie rektorskie (20.VI.1931) oraz nagrodę II stopnia (27.VI 1932). Już przed wojną uczestniczył w życiu artystycznym. Świadczy o tym obecność jego prac na objazdowej wystawie Bloku Zawodowych Artystów Plastyków eksponowanej w 1939 r. za granicą. W czasie wojny niemal cały jego dorobek twórczy uległ zniszczeniu – spłonął w pożarze mieszkania przy ul. Brackiej 22.

Podczas okupacji pracował jako nauczyciel w szkolnictwie zawodowym (1941–1944), zajmując się równocześnie działalnością konspiracyjną i własną twórczością. Uczestniczył w Powstaniu Warszawskim. Organizował pomoc w ratowaniu życia i mienia ludzkiego, kierował budową niejednej barykady, gaszeniem pożarów, transportem rannych z ramienia Polskiego Czerwonego Krzyża. Po upadku Powstania i opuszczeniu stolicy przez wojsko powstańcze – warunkach powszechnego załamania – zdołał ewakuować z Warszawy setki ludzi.

Jan Chrzan - portret

Wniósł również ogromny wkład w ratowanie zabytków kultury narodowej. Podczas Powstania kierował na polecenie Delegatury Rządu RP Działem Zabezpieczenia Dzieł Sztuki miasta stołecznego Warszawy, Rejon Śródmieście Północ. Uczestniczył wraz z profesorem Stanisławem Lorentzem i Janem Cybisem w zabezpieczaniu dzieł sztuki z Muzeum Narodowego i Zamku Królewskiego. Poza tym zajmował się fotograficzną dokumentacją zniszczeń stolicy. Aż do czasu jej wyzwolenia prowadził ewakuację warszawskich bibliotek, archiwów i muzeów.
Obejrzyj dokumenty z tego okresu

Jan Chrzan w plenerze

Od 1945 r. Jan Chrzan działał aktywnie w Związku Polskich Artystów Plastyków. W 1957 roku zorganizował na prośbę ZPAP wzorcowy Salon Plastyki Współczesnej „Art” na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Piastując przez 18 lat funkcję kierownika artystycznego tego salonu promował polską sztukę w kraju i za granicą oraz pomagał wielu polskim artystom w zaistnieniu i utrzymaniu się na rynku sztuki. Opracował również założenia i plan rozruchu Zakładów Artystycznych „Art”. Dzięki jego inicjatywie spółdzielnia uzyskała w Warszawie 11 lokali.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych zainicjował i współorganizował słynne Warszawskie Kiermasze Sztuki. Te zbiorowe wystawy pod gołym niebem okazały się ogromnym sukcesem, pozwalając tysiącom ludzi na bezpośredni kontakt ze znakomitymi artystami oraz na zakup ich dzieł. Znany jest również z pomysłu i opracowania nowatorskiej plastycznej metody nauki rzemiosła. Metoda polegająca na wizualizacji procesu powstawania wytworów rzemieślniczych łączyła w sobie walory artystyczne z praktycznym zastosowaniem, prowadząc do znacznego przyspieszenia nauki różnych zawodów.

W pracowni

Jan Chrzan pozostawił po sobie setki prac olejnych i gwaszy. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmuje cykl poświęcony Powstaniu Warszawskiemu. Patos i tragizm powstańczego zrywu przedstawiał z perspektywy wrażliwego artysty i czynnego uczestnika zdarzeń (większość prac znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Powstania Warszawskiego). Przez całe życie malował pejzaże, wśród których przeważały ulubione motywy warszawskie, ale inspirowały go również widoki innych miast i miasteczek, oraz naturalne piękno przyrody. Inne tematy pojawiające się w jego twórczości to akt i martwa natura, rzadziej portret. Zajmował się także malarstwem ściennym (polichromia kościoła w Kolbuszowej koło Rzeszowa) i sztuką użytkową (projekty i wykonawstwo mebli, obuwia, torebek, itp.).
Obejrzyj galerię obrazów

Nic nie zdołało powstrzymać jego pracy twórczej. Jeśli brakowało mu płótna, to malował na obrusach; gdy nie miał pod ręką papieru czy tektury, rysował na serwetkach w kawiarni. Jego malarskiego entuzjazmu nie zahamował nawet paraliż prawej strony ciała w 1983 r. Nauczył się posługiwania lewą ręką. Tworzył nowe prace i wprowadzał zmiany w obrazach z lat wcześniejszych. Unikał datowania i tytułowania obrazów, a ów – charakterystyczny dla całego okresu twórczości – nawyk przemalowywania własnych prac, dodatkowo utrudnia precyzyjne określenie czasu ich powstania.
Przeczytaj komentarze i artykuły prasowe

Wystawa obrazów

W okresie powojennym uczestniczył w wystawach zbiorowych sztuki polskiej w kraju i za granicą. Nie troszczył się o uznanie i sławę, dlatego też nie zabiegał o organizację swoich wystaw indywidualnych. Pierwsza tego typu prezentacja miała miejsce już po śmierci autora. W 1999 r. w Centralnej Bibliotece Wojskowej w Warszawie pokazano wystawę o tematyce powstańczej. Obrazy Jana Chrzana znajdują się w instytucjach państwowych oraz w domach prywatnych w Polsce i na świecie, między innymi w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Japonii i Europie.

W 1980 r. Jan Chrzan został odznaczony za całokształt działalności Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Jan Chrzan ze swą żoną Janiną i córką Małgorzatą

Czy jest to pełny obraz człowieka artysty? Z pewnością nie. Nawet w książce nie zmieściłby się opis tej nietuzinkowej postaci o niezwykłej pomysłowości, tego zapalonego artysty oraz czynnego działacza społecznego. Należy w tym miejscu wspomnieć o jeszcze jednym ważnym aspekcie jego życia: rodzinie, o którą przecież troszczył się przez całe życie. Jan Chrzan pozostanie na zawsze w sercach swoich najbliższych: żony Janiny, córek Małgorzaty i Ewy, oraz wnuka Rafała.

Rafał Wereżyński